Herkese açık kural kitabı
Şeffaf Ticaret Kuralları
TASLAK — avukat onayı öncesi taslaktır. Yayına alınmadan önce hal mevzuatına hakim bir hukuk danışmanı tarafından incelenecektir.
Sürüm 0.1 · 4 Ağustos 2026 · Ankara pilot bölgesi. Platformdaki her karar bu kurallara dayanır ve gerekçesiyle yazılır. Kurallar; mevcut pazar yerlerinin (Dolap, sahibinden, Getir, Trendyol, Uber/BiTaksi) iptal-iade-itiraz politikalarının ve kullanıcı şikayetlerinin incelenmesiyle kalibre edilmiştir: ölçülebilir eşik olmadan ceza yok, yaptırım kademeli, her ceza hakem kararıyla iade edilebilir, itiraz kanıt temelli, karar süreleri tanımlı — ve ceza matrisi iki tarafa da eşit işler. Tek tarafı koruyan sistem çöker.
1. Ürün ve kalite taksonomisi
Hiyerarşi: Ürün → Çeşit → Kalite → Kalibre. Örnek: Patates → Agria → 1. Sınıf → 35–55 mm. Kalite sınıfları: Ekstra, 1. Sınıf, 2. Sınıf, Sanayilik (UNECE tazelik standartlarına paralel; çürük ve küf hiçbir sınıfta tolere edilmez).
| Ürün | Başlıca çeşitler | Standart | Kusur tol. (E/1/2) | Kalibre |
|---|---|---|---|---|
| Patates | Agria, Granola, Melody, Lady Olympia | UNECE FFV-52, TS 1222 | %3 / %8 / %12 | 28–35 / 35–55 / 55+ mm |
| Soğan (kuru) | Sarı kuru, mor, taze | UNECE FFV-25, TS 794 | %3 / %8 / %12 | 40–60 / 60–80 / 80+ mm |
| Domates | Pembe, beef, salkım, kokteyl, salçalık | UNECE FFV-36 | %3 / %8 / %12 | 47–57 / 57–67 / 67–82 mm |
| Biber | Çarliston, sivri, dolma, kapya, kıl | UNECE FFV-28 | %3 / %8 / %12 | boy 9–14 / 14–19 cm |
| Salatalık | Silor, badem, sera | UNECE FFV-15 | %3 / %8 / %12 | boy 14–19 / 19–25 cm |
| Havuç | Beypazarı, Nantes | UNECE FFV-10 | %3 / %8 / %12 | çap 20–35 / 35–45 mm |
Fotoğraf standardı (zorunlu): (1) yığın geneli, (2) yığın kesiti — kürek/el dalışıyla, (3) tekil ürün yakın çekim, (4) kasa/çuval içi üstten. Yükleme videosunda ek olarak kantar ekranı ve araç plakası okunur olmalıdır. Kalite beyanı bağlayıcıdır:beyan edilen sınıf teslimde tolerans tablosuyla denetlenir (örn. 1. Sınıf beyanında kusurlu oranı en çok %8).
2. Tartı ve dara dürüstlüğü
Brüt–dara–net ayrımı zorunludur; ödeme net üzerinden yapılır. Yüklemede damgalı kantar fişi zorunludur; alıcının varışta karşı tartı hakkı vardır. Tolerans ±%1 (yol firesi dahil); aşan eksik, "eksik tartı ihlali"dir.
| Ambalaj | Standart dara |
|---|---|
| Dökme | 0 |
| Polipropilen çuval (50 kg) | 250 g |
| File çuval (25 kg) | 150 g |
| Plastik kasa | 1,8 kg |
| Tahta kasa | 2,5 kg |
| Karton kutu | 600 g |
3. Ceza-adalet matrisi (çift taraflı)
Satıcı ihlalleri:
| İhlal | Yaptırım |
|---|---|
| Eksik tartı (>%1) | Eksiğin 2 katı alıcıya iade (teminattan) + skor −15; 3. tekrarda kalıcı ihraç |
| Kalite düşük beyanı | Alıcı seçer: sınıf farkı kadar indirim VEYA ücretsiz iade (nakliye satıcıdan) + skor −10 |
| İptal — yükleme öncesi | Bedelin %2'si (alıcıya tazminat) + skor −5 |
| İptal — yükleme/yol sonrası | %5 + nakliye + skor −10 |
| Mücbir sebep (belgeli afet) | Cezasız; belge 24 saat içinde |
Alıcı ihlalleri:
| İhlal | Yaptırım |
|---|---|
| Yükleme öncesi iptal | %1 kesinti (üreticiye hazırlık tazminatı) + skor −3 |
| Mal yoldayken iptal | %5 + gidiş nakliyesi + skor −10 |
| Varışta haksız red (hakem kararıyla) | Çift yön nakliye + %5 + skor −15; bedel satıcıya ödenir, mal ikinci el ilana düşer |
| Teslim almama (ortada yokluk) | Haksız red hükümleri |
Hakem süreci: itirazda 24 saatlik kanıt penceresi (foto/video/kantar fişi/tutanak) → hakem kararı en geç 48 saatte → karar gerekçeli ve iki tarafa yazılı. Zorunlu kanıtı eksik olan taraf aleyhine karine işler.
Teminat ve skor: satıcı teminatı min 5.000 ₺ veya işlem bedelinin %5'i (büyüğü); alıcıdan ek teminat istenmez (ödeme zaten peşin güvencede). Skor 100'den başlar; 60 altı askıya alma, 40 altı ihraç; 6 ay temiz sicil +10. Cezalar önce güvence tutarından, sonra teminattan, sonra bakiye borçtan tahsil edilir; borçluyken yeni işlem açılamaz.
4. Nakliye ve km hesabı
nakliye = 750 ₺ sabit yükleme bedeli + (km × ₺/km × tonaj katsayısı). Katsayılar: ≤3 t = 1,0 (kamyonet) · 3–10 t = 1,6 (kamyon) · 10–25 t = 2,4 (tır). ₺/km mazot fiyatına endeksli yönetici parametresidir (başlangıç: tır ~28 ₺/km). Varsayılan ödeyen alıcıdır; gel-al'da nakliye sıfırdır. Sorumluluk yüklemeden teslim onayına dek taşıyıcıdadır; hasar tutanakla belgelenir (Faz 2: emtia sigortası). Mesafeler Ankara pilot km tablosundan alınır (Polatlı, Beypazarı, Nallıhan, Haymana, Kızılcahamam ve merkez ilçeler).
5. Ödeme düzeni
(1) Kredi kartı — küçük tutarlar (üst sınır 100.000 ₺, lisanslı ödeme kuruluşu, taksit yok). (2) Havale/EFT → güvence hesabı — ana yöntem; bedel teslim onayına kadar güvencede. (3) Banka teminat mektubu — büyük düzenli alıcılara limitli; vade yok ilkesi korunur: mektup ödemeyi garanti eder, geciktirmez. Komisyon: toptan %3 (satıcıdan) + belge/uyum hizmet bedeli işlem başına 250 ₺ (alıcıdan) — faturalı ve sipariş özetinde kalem kalem görünür. Belgeler (müstahsil makbuzu/e-fatura, e-irsaliye, kantar fişi, rüsum satırı) sipariş dosyasında arşivlenir.
6. Tartı doğrulama protokolü (üç katman)
Tartı planı işlem öncesi sipariş özetinde yazılıdır. TP-1 — Anlaşmalı kantar ağı (tam yüklerde): rotadaki son anlaşmalı kantar teslim tartısıdır; damgalı fiş + konum/saat damgalı video zorunlu, alıcı isterse hazır bulunur. İlke: "Platform kantar taşımaz, kantar ağını sertifikalar." Ücret: fark toleranstaysa satıcı, aşıldıysa itiraz eden öder; uyuşmazlıkta üçüncü karar kantarı kesindir. 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu gereği kantarlar damgalıdır; damgasız tartım yok hükmündedir. TP-2 — Yol firesi (ürün bazlı):patates/soğan/havuç %0,5 · domates/biber/salatalık %1,5 · yeşillik %3; tolerans içi fark doğal firedir, aşan eksikte eksiğin 2 katı iade. Islanmayla YÜKSEK çıkan tartıda net = min(beyan, varış). TP-3 — Örneklem: çuvallı malda sürücüdeki damgalı asma kantarla rastgele 5 çuval; uygulama ortalama × adet − dara hesaplar.
7. İtiraz sihirbazı ve boşaltım videosu
İtiraz 3 dokunuştur: sorun tipi → kanıt adımları → gönder. Kanıt yalnız uygulama içi kamerayla alınır (konum+saat damgalı; galeriden yükleme yok). Pencere boşaltımdan 6 saattir; kullanılmış mala itiraz reddedilir. Hakem 48 saatte gerekçeli yazılı karar verir; 1 kez üst itiraz hakkı vardır (yeni kanıt şartıyla); süre aşarsa platform hesap verir. Boşaltım videosu: 1 tondan büyük teslimlerde kesintisiz video zorunludur (katman hilesine karşı); çekilmezse katman itirazı hakkı düşer.
8. Teslim anı protokolü
Zorunlu kontrol sihirbazı: plaka doğrula → boşaltım videosu → tartı kontrolü → 3 rastgele kasa açımı → dijital irsaliye imzası(konum+saat damgalı). Adımlar tamamlanmadan imza etkinleşmez. İmza, görünür her şeyin kesin kabulüdür; ödeme imzayla üreticiye geçer. İmzalanmadan araç ayrılırsa teslim geçersizdir (sürücü ihlali). Tek istisna gizli ayıptır (TTK ayıp ihbarına paralel): imzadan itibaren 6 saat, yalnız uygulama kamerası kesim/açma videosuyla.
9. Çift taraflı görünür skor
Satıcıda tam-tartı + kalite skoru; alıcıda haklı-itiraz + teslim-alma skoru. Herkes 100'den başlar; 60 altı askı, 40 altı ihraç; 6 ay temiz sicil +10. Skorlar profilde herkese görünür.
10. Hal fiyat referansı (Ankara pilot)
Piyasa bandının merkezi, Ankara Büyükşehir Belediyesi Toptancı Hal Müdürlüğü günlük listesindeki eşleşen ürünün asgari-azami orta değeridir; band ürün + kalite bazındadır (katsayılar: Ekstra 1,15 · 1. Sınıf 1,00 · 2. Sınıf 0,85 · Sanayilik 0,60; ±%15). Fiyat panolarında kaynak ibaresi zorunludur: "Kaynak: Ankara BB Hal Müdürlüğü · liste tarihi". Kaynağa erişilemezse son başarılı veri "son güncelleme" damgasıyla gösterilir.